Złamania paliczków – postępowanie i możliwe powikłania
Złamanie paliczka wydaje się drobnym urazem: palec puchnie, boli, trudniej go zgiąć. Problem polega na tym, że palce odpowiadają za precyzję i siłę chwytu, przez co nawet niewielkie przemieszczenie odłamów może zaburzyć tor zginania, a zbyt długie unieruchomienie szybko prowadzi do sztywności. Dlatego w leczeniu złamań paliczków liczy się dokładna diagnostyka i dobrze dobrana metoda stabilizacji.
Złamania paliczków – dlaczego wymagają precyzji?
Palce to nie tylko kości. To układ stawów, ścięgien, więzadeł i nerwów, który działa jak mechanizm zegarka. Jeśli kość zrośnie się w skróceniu, z rotacją lub pod niewłaściwym kątem, ścięgna zaczynają pracować nierówno. Wtedy palec może zahaczać o sąsiedni, nie domykać się do dłoni albo boleć przy obciążeniu.
W praktyce rozróżnia się dwa główne typy złamań paliczków. Złamania proste (pozastawowe) obejmują trzon paliczka i nie naruszają powierzchni stawu. W wielu przypadkach da się je nastawić i unieruchomić. Druga grupa to złamania śródstawowe, czyli takie, które wchodzą do stawu i uszkadzają powierzchnię stawową oraz zaburzają stabilność. Tu precyzyjna diagnostyka i leczenie mają szczególne znaczenie, bo staw źle toleruje nierówność i szybko sztywnieje.
Postępowanie przy złamaniach paliczków
Pierwszy etap to ocena kliniczna i RTG. Lekarz sprawdza ustawienie palca, stabilność stawów, bolesność uciskową i to, czy podczas zginania nie pojawia się rotacja. Rotację łatwo przeoczyć, a później trudno naprawić.
Leczenie zachowawcze zwykle wystarcza wtedy, gdy złamanie jest stabilne, bez dużego przemieszczenia i bez istotnego uszkodzenia stawu. Postępowanie polega na nastawieniu i unieruchomieniu, często z podparciem sąsiedniego palca. Zrost kości może powstać w około 4 tygodnie, a potem zaczyna się rehabilitacja.
Wskazania do leczenia operacyjnego pojawiają się wtedy, gdy nie da się utrzymać dobrego ustawienia w opatrunku, gdy złamanie jest niestabilne, gdy występuje rotacja palca albo gdy złamanie obejmuje staw i wymaga odtworzenia powierzchni stawowej. Celem operacji jest stabilne zespolenie, na przykład śrubami, płytką lub drutami, tak aby możliwe było wcześniejsze uruchamianie palca. Diagnostyką i leczeniem skomplikowanych złamań paliczków zajmują się m.in. specjaliści z kliniki Model Med w Warszawie.
Duże znaczenie ma też wczesne uruchamianie. Palec unieruchomiony zbyt długo traci ślizg ścięgien, a stawy sztywnieją. Dlatego, jeśli stabilizacja na to pozwala, ćwiczenia zaczynają się jak najszybciej, czasem po zdjęciu szwów około 10. doby po operacji.
Rehabilitacja po złamaniu paliczka
Moment rozpoczęcia ćwiczeń zależy od typu złamania i sposobu stabilizacji. Zasada jest prosta: ćwiczenia należy rozpocząć tak wcześnie, jak pozwala bezpieczeństwo zrostu. Celem nie jest tylko odzyskanie zgięcia i wyprostu. Równie ważne są: praca blizny, zmniejszenie obrzęku, przywrócenie czucia oraz odbudowa chwytu.
Tu dużą rolę odgrywa rehabilitacja ręki prowadzona przez fizjoterapeutę, który specjalizuje się w kończynie górnej. Taki specjalista dobiera ćwiczenia, kontroluje tor ruchu i przekazuje pacjentowi wskazówki dotyczące pracy w domu. Zbyt długie unieruchomienie zwiększa ryzyko przykurczów, a późniejsze „rozruszanie na siłę” często nasila ból i obrzęk.
Możliwe powikłania po złamaniach paliczków
Najczęstsze powikłanie to sztywność stawu. Pojawia się po złamaniach śródstawowych, ale także po pozornie prostych urazach, jeśli unieruchomienie trwa zbyt długo.
Drugie ryzyko to zaburzenia osi palca, w tym rotacja. Taki palec może przeszkadzać w chwytaniu przedmiotów, a przy większym zgięciu nachodzi na sąsiedni.
Trzecim problemem bywa trwałe ograniczenie funkcji: spadek siły chwytu, ból przy obciążeniu, ograniczenie precyzji. Im później rozpocznie się diagnostyka i leczenie, tym trudniej odzyskać pełną sprawność.
